color: rgb(0, 0, 0);">Η σύγχρονη κοινωνία στην Ελλάδα χαρακτηρίζεται όλο και περισσότερο από πολιτισμική και κοινωνική ποικιλομορφία. Η χώρα μας υποδέχεται συνεχώς ανθρώπους από ξένες χώρες, με αποτέλεσμα να συνυπάρχουν άνθρωποι διαφορετικής γλώσσας, εθνικής καταγωγής, πολιτισμικών παραδόσεων αλλά και θρησκείας, οι οποίοι συνθέτουν μια νέα, πολυπολιτισμική πραγματικότητα στη χώρα. Η πολυπολιτισμικότητα επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό την εκπαίδευση, τις διαπροσωπικές σχέσεις, τη συνοχή της κοινωνίας και αναδεικνύει την ανάγκη για ισότητα, σεβασμό στο διαφορετικό και τη διαπολιτισμική επικοινωνία (Banks, 2019). Η ελληνική κοινωνία καλείται να προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα και να ενισχύσει τη διαπολιτισμική εκπαίδευση και κατ’ επέκταση την αποδοχή της ετερότητας.

Σύμφωνα με τον Παπαταξιάρχη (2006), η σύγχρονη ελληνική κοινωνία, η οποία διέπεται από τον θεσμό της Δημοκρατίας, οφείλει αναγνωρίζει και να προασπίζει τα ανθρώπινα δικαιώματα όλων των πολιτισμικών ομάδων, προκειμένου να επέλθει ισότητα, σεβασμός και αποδοχή της ετερότητας, για μια ομαλή κοινωνική συνύπαρξη.

Σε μια προσπάθεια για διαπολιτισμικής

εκπαίδευση, δημιουργήθηκε η παρακάτω παρέμβαση στο πλαίσιο του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής σε μαθητές της Στ’ Δημοτικού. Συγκεκριμένα με αφορμή την Ενότητα Γ: Η εκκλησία, 2ο κεφάλαιο «Αλλά θρησκεύματα στην Ελλάδα» οι μαθητές έρχονται σε επαφή με διαφορετικές θρησκείες και καλούνται να συζητήσουν ποιοι είναι οι παράγοντες που κάνουν μια χώρα να έχει περισσότερες από μια θρησκείες.

Ακολουθεί ο σχεδιασμός της εκπαιδευτικής παρέμβασης με δραστηριότητες σύμφωνα με τις οκτώ γνωσιακες διαδικασίες.

1η γνωσιακή διαδικασία: «Βιώνοντας το γνωστό»

https://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2348/Koinoniki-kai-Politiki-Agogi_ST-Dimotikou_html-apli/index1_c_2.html

Οι μαθητές διαβάζουν τον διάλογο που τους δίνεται στο μάθημα και συζητούν για τις θρησκείες που γνωρίζουν. Γίνεται συσχέτιση των γνώσεων τους με το μάθημα της ιστορίας και συγκεκριμένα την αρχή της ανεξιθρησκίας, που διδάχθηκαν την προηγούμενη χρονιά. Η παρούσα δραστηριότητα εντάσσεται στη γνωσιακή διαδικασία «Βιώνοντας το γνωστό» καθώς οι μαθητές ανάστοχάζονται τις εμπειρίες τους και μοιράζονται τα «πιστεύω» τους.

2η γνωσιακή διαδικασία: «Βιώνοντας το νέο»

https://www.behance.net/gallery/31211879/Illustration-for-kids-religion

https://de.vecteezy.com/vektorkunst/20683200-hande-um-das-globus-und-das-symbole-von-das-religion-vektor-illustration

Καλούμε τους μαθητές να παρατηρήσουν τις τέσσερις ψηφιακές εικόνες των παραπάνω ιστοσελίδων, στις οποίες παρουσιάζονται χώροι,σύμβολα λατρείας καθώς και οι εκπρόσωποι τους σε μορφή καρτούν. Στη συνέχεια, οι μαθητές καλούνται να αναγνωρίσουν τις θρησκείες τις οποίες γνωρίζουν αλλά και να συζητήσουν μεταξύ τους δίνοντας πληροφορίες ο ένας στον άλλον για τα στοιχεία που γνωρίζουν. Η παρούσα δραστηριότητα εντάσσεται στη γνωσιακή διαδικασία «Βιώνοντας το νέο», καθώς οι μαθητές μέσω της συζήτησης και ανταλλαγής πληροφοριών, γνωρίζουν

νέες θρησκείες τις οποίες ασπάζονται οι συμμαθητές τους, αναπτύσσουν την παρατηρητικότητα τους και καλλιεργούν τον σεβασμό και την αποδοχή της ετερότητας.

3η γνωσιακή διαδικασία: «Εννοιολόγηση με ορολογία»

Στον πίνακα γράφουμε τον τίτλο «Οι θρησκείες του κόσμου» κι από κάτω τις 6 βασικές θρησκείες: Χριστιανισμός, Ισλάμ, Ιουδαϊσμος, Βουδισμός, Ινδουισμός, Ταοϊσμός. Οι μαθητές καλούνται να ομαδοποιηθούν τα χαρακτηριστικά της κάθε θρησκείας και να τα καταγράψουν στο αντίστοιχο πεδίο. Ετσι, μαθαίνουν να εφαρμόζουν κριτήρια κατηγοριοποίησης των όρων.

4η γνωσιακή διαδικασία: «Εννοιολόγηση με θεωρία»

Χωρίζουμε τους μαθητές σε ομάδες προσπαθώντας κάθε ομάδα να αποτελείται από μαθητές με διαφορετικό πολιτισμικό υπόβαθρο. Τους δίνουμε ένα χαρτόνι στο οποίο έχουμε γράψει τον τίτλο «Όλοι διαφορετικοί, όλοι ίσοι». Σύμφωνα με τη θεωρία που διδάχθηκαν παραπάνω, καλούνται να καταγράψουν τις ομοιότητες των διαφορετικών θρησκειών και στη συνέχεια να δημιουργήσουν μια λίστα με κανόνες οι οποίοι σέβονται την ετερότητα και προασπίζουν την αρχή της ανεξιθρησκείας. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, συνδέουν τους όρους σε έναν νέο εννοιολογικό χάρτη όπου δημιούργησαν οι ίδιοι. Βασικός στόχος της δραστηριότητας είναι, πως παρά τις διαφορές, πολλές θρησκείες μεταξύ τους προωθούν κοινές αξίες.

5η γνωσιακή διαδικασία: «Λειτουργική ανάλυση»

Ακολουθεί μια δραστηριότητα λειτουργικής ανάλυσης. Βασικός στόχος της παρούσας δραστηριότητας είναι η ανάπτυξη αιτιολογικής σκέψης.

Δίνονται στους μαθητές τα εξής ερωτήματα:

Τι θα συνέβαινε αν δεν σεβόμασταν τις διαφορετικές θρησκείες;
Τι θα συνέβαινε αν όλοι οι άνθρωποι συνεργάζονταν και ζούσαν αρμονικά ανεξάρτητα από τη θρησκεία τους;

Οι μαθητές αναλύουν τα παραπάνω ερωτήματα μέσα από τα οποία προκύπτουν σχέσεις αιτίου-αποτελέσματος.

6η γνωσιακή διαδικασία: «Κριτική ανάλυση»

Οι μαθητές σε αυτήν την δραστηριότητα καλούνται να αναλάβουν ρόλους δημοσιογράφων και συνεντευξιαζόμενων. Ειδικότερα, χωρίζονται σε ζευγάρια και «παίρνουν» συνέντευξη ο ένας από τον άλλον αναφορικά με το θέμα της διαπολιτισμικότητας και της συνύπαρξης ατόμων με διαφορετικές θρησκευτικές πεποιθήσεις. Τα ερωτήματα τα οποία θα συζητηθούν είναι τα εξής:

Τι σημαίνει αποδοχή;
Πως δείχνουμε σεβασμό;
Γιατί οι άνθρωποι έχουν διαφορετικές θρησκευτικές πεποιθήσεις;

Βασικός στόχος της παρούσας δραστηριότητας είναι, μέσω της ενεργητικής ακρόασης, να αξιολογήσουν οι μαθητές τις προσωπικές τους αντιλήψεις και να κατανοήσουν τα διαφορετικά κίνητρα που χαρακτηρίζουν τους ανθρώπους.

7η γνωσιακή διαδικασία: «Με κατάλληλο τρόπο»

Στη σχολική τάξη έχουμε κρεμάσει στον τοίχο τους κανόνες της τάξης μας. Οι μαθητές καλούνται να επαναδιατυπώσουν αυτούς τους κανόνες. Ο τίτλος από «Οι κανόνες της Τάξης μας» γίνεται «Κώδικας σεβασμού της Τάξης». Βάσκος στόχος είναι να εφαρμοστεί η νέα γνώση στην πράξη, αναφορικά με τον σεβασμό στην ετερότητα. Δίνουμε το χρονικό περιθώριο μιας εβδομάδας στους μαθητές ώστε να τεθούν σε εφαρμογή οι νέοι κανόνες και στη συνέχεια τους καλούμε να αξιολογήσουν την προσπάθεια τους. Άραγε βοήθησαν οι νέοι κανόνες κι αν όχι, τι είναι αυτό που χρειάζεται βελτίωση; Με αυτόν τον τρόπο, δοκιμάζουν την εγκυρότητα της νέας κατάστασης που δημιούργησαν στη σχολική τάξη.

8η γνωσιακή διαδικασία: «Με δημιουργικό τρόπο»

Δημιουργία σχολικής ημερίδας «Σεβόμαστε τη Διαφορετικότητα».

Στην παρούσα δραστηριότητα οι μαθητές έχοντας αποκτήσει νέες γνώσεις, οργανώνουν μια ημερίδα με σκοπό να τις μοιραστούν με το υπόλοιπο σχολείο και την τοπική κοινότητα. Δημιουργούν αφίσες με συνθήματα που προάγουν το σεβασμό και την αποδοχή της ετερότητας και των διαφορετικών πεποιθήσεων. Περνούν από τις τάξεις και κάνουν μια μικρή παρουσίαση σε κάθε τμήμα. Φεύγοντας αφήνουν από και αφίσα σε κάθε τάξη ώστε όλο και περισσότεροι μαθητές να έρθουν σε επαφή με τη νέα γνώση και να ευαισθητοποιηθούν αναφορικά με τον σεβασμό στη διαφορετικότητα. Επιπλέον, ζητούν την άδεια από τον Δήμαρχο του δήμου τους, ώστε να κρεμάσουν τις αφίσες τους σε δημόσιους χώρους όπου έρχονται σε επαφή κι άλλα παιδιά με σκοπό την ευαισθητοποίηση τους. Με αυτόν τον τρόπο οι μαθητές επηρεάζουν τόσο τη σχολική τους κοινότητα όσο και την τοπική κοινότητα, με έναν καινοτόμο τρόπο.

Βιβλιογραφία:

Banks, J. A. (2019). An introduction to multicultural education (6th ed.). Pearson. https://www.pearsonhighered.com/assets/preface/0/1/3/4/0134802403.pdf

Παπαταξιάρχης, Ε. (2006). Περιπέτειες της ετερότητας: Η παραγωγή της πολιτισμικής διαφοράς στη σημερινή Ελλάδα. Αλεξάνδρεια. https://dspace.lib.uom.gr/handle/2159/32529

Kalantzis, M., & Cope, B. (2013). Νέα μάθηση: Βασικές αρχές για την επιστήμη της εκπαίδευσης (Ε. Αρβανίτη, Επιστ. επιμ.). Κριτική.

https://kritiki.gr/product/nea-mathisi/

Αρβανίτη, Ε., & Βλάχου, Μ. (2023). Διαφοροποιημένη Διδασκαλία-Γνωσιακές διαδικασίες και σχεδιασμός. [Powerpoint slides]. Ανάκτηση από Πανεπιστήμιο Λευκωσίας: https://learn.unic.ac.cy/ultra/courses/_322_1/outline/file/_83428_1

Ατομική Εργασία (EDUGI-523)