ql-align-center">«Γλώσσα, Ταυτότητα και Πολυγραμματισμοί: Τα ΤΕΓ στην Ευρώπη»

Ηλικιακή Ομάδα:

Απευθύνεται σε μαθητές 12-15 ετών που φοιτούν σε Τμήμα Ελληνικής Γλώσσας (ΤΕΓ) σε κάποια από τις Ευρωπαϊκές πόλεις. Οι έφηβοι αποτελούν μια από τις ομάδες μαθητών που φοιτούν και βιώνουν έντονα τις διαφορές ανάμεσα την γλώσσα που χρησιμοποιούν με τους γονείς και στην γλώσσα που χρησιμοποιούν στο σχολείο, στις παρέες και στην καθημερινή ζωή.

Σκοπός του σχεδιασμού:

Ο κύριος σκοπός είναι ο μετασχηματισμός της σχέσης των μαθητών με την ελληνική γλώσσα, ώστε από ένα «στεγνό» μάθημα να καταστεί ένα δυναμικό εργαλείο. Ο σχεδιασμός στοχεύει στην ανάπτυξη των «Πολυγραμματισμών», όπου οι μαθητές δεν μαθαίνουν απλώς κανόνες, αλλά χρησιμοποιούν την γλώσσα για να δώσουν νόημα και να αξιοποιούν όλα τα πιθανά μέσα.

Α. Βιώνοντας

Α1. Βιώνοντας το Γνωστό: «Ο χάρτης μου»

Η δραστηριότητα ξεκινά από τον καθημερινό κόσμο του μαθητή. Οι μαθητές καλούνται να δημιουργήσουν έναν «χάρτη» της καθημερινότητάς τους στην ευρωπαϊκή πόλη όπου ζουν. Χρησιμοποιώντας φωτογραφίες από το κινητό τους, αποτυπώνουν σημεία-κλειδιά: το σχολείο τους, τον χώρο των εξωσχολικών δραστηριοτήτων τους ή ένα πάρκο. Στη συνέχεια, παρουσιάζουν τον χάρτη, εξηγώντας στα ελληνικά τη σημασία αυτών των χώρων. Εδώ, η γνώση ξεκινά από το οικείο, το συγκεκριμένο και το βιωμένο, δίνοντας αξία στην προσωπική ιστορία κάθε παιδιού.

Α2. Βιώνοντας το Νέο: «Φωνές από τον κόσμο»

Οι μαθητές παρακολουθούν ένα βίντεο που δημιούργησε ένας μαθητής από ένα ΤΕΓ μιας άλλης χώρας. Το βίντεο περιέχει εικόνες νοσταλγίας, ήχους από δύο γλώσσες και προσωπικές σκέψεις. Οι μαθητές εκτίθενται σε μια νέα, αλλά συγγενική εμπειρία ετερότητας. Καλούνται να εντοπίσουν κοινά στοιχεία και διαφορές με τη δική τους ζωή, και τους γίνονται ερωτήσεις όπως, ποια κοινά παρατηρήσατε με τους άλλους μαθητές; Τι συναισθήματα νιώσατε;

Β. Εννοιολογώντας

Β1. Εννοιολογώντας μέσω ορολογίας: «Το Λεξικό της Ταυτότητας»

Σε αυτήν την δραστηριότητα οι μαθητές εργάζονται σε έναν συνεργατικό ψηφιακό πίνακα. Προσπαθούν να δώσουν όνομα στις έννοιες που αναδύθηκαν από τις βιωματικές δράσεις. Λέξεις όπως «διγλωσσία», «μετανάστευση», «πολιτισμός» και «ένταξη» τοποθετούνται στον πίνακα. Η δραστηριότητα απαιτεί από τους μαθητές να ορίσουν αυτές τις έννοιες όχι με λεξικογραφικό τρόπο, αλλά με βάση τη δική τους αντίληψη, δημιουργώντας ένα κοινό «λεξικό» για την ομάδα.

Β2. Εννοιολογώντας μέσω Θεωρίας: «Η σωστή σειρά»

Οι μαθητές καλούνται να κατηγοριοποιήσουν τα στοιχεία των δικών τους χαρτών (από τη δραστηριότητα 1) σύμφωνα με τους πέντε τρόπους νοηματοδότησης: γραπτό, οπτικό, ακουστικό, χωρικό και απτικό. Έτσι, η εμπειρία αποκτά θεωρητικό βάθος και οι μαθητές συνειδητοποιούν τη δομή της επικοινωνίας τους.

Γ. Αναλύοντας

Γ1. Αναλύοντας Λειτουργικά: «Το Μπλέξιμο των Γλωσσών»

Οι μαθητές επιλέγουν ένα βίντεο από έναν Έλληνα που ζει στο εξωτερικό. Σε αυτήν την δραστηριότητα οι μαθητές εντοπίζουν τα σημεία όπου ο ομιλητής αλλάζει γλώσσα (από Ελληνικά στην άλλη γλώσσα) ή χρησιμοποιεί ξένες λέξεις με ελληνική κατάληξη. Αναλύουν τη λειτουργία αυτής της επιλογής: Γίνεται για να δώσει έμφαση; Γιατί δεν υπάρχει αντίστοιχη λέξη; Ή για να δείξει ότι ανήκει σε μια συγκεκριμένη ομάδα; Εξετάζουν πώς ο ήχος, οι υπότιτλοι και το μοντάζ ενισχύουν αυτή την υβριδική επικοινωνία.

Γ2. Αναλύοντας Κριτικά: «Μέσα από την μουσική βλέπουμε τον εαυτό μας;»

Ζητάμε από τους μαθητές να βρουν ένα τραγούδι (ή έναν καλλιτέχνη) που αγαπούν και που «μπλέκει» στοιχεία ανάμεσα στους πολιτισμούς. Μπορεί να είναι ένας Έλληνας που ζει στο εξωτερικό, ένα τραγούδι που μοιάζει ελληνικό αλλά έχει ξένο στίχο, ή ένας καλλιτέχνης της χώρας υποδοχής που επηρεάστηκε από την Ελλάδα. Ακούμε σύντομα αποσπάσματα και αναρωτιόμαστε, ποιος μιλάει; Είναι το τραγούδι μόνο ελληνικό ή μόνο ξένο; Γιατί μας αρέσει; Σκεφτόμαστε κριτικά αν οι άνθρωποι γύρω μας επιλέγουν μουσική που συνδυάζει διάφορα πολιτισμικά στοιχεία ή αν θεωρούν ότι η μουσική πρέπει να είναι ενός είδους. Οι μαθητές αναλύουν πώς νιώθουν με αυτό το τραγούδι.

Δ. Εφαρμόζοντας

Δ1. Εφαρμόζοντας Κατάλληλα: «Ο Οδηγός του Νέου Μαθητή»

Οι μαθητές καλούνται να μεταφέρουν τη γνώση τους σε μια πρακτική εφαρμογή. Σχεδιάζουν έναν «Οδηγό Υποδοχής» για νέα παιδιά που έρχονται από την Ελλάδα στο ΤΕΓ. Ο οδηγός πρέπει να είναι δίγλωσσος και να χρησιμοποιεί επίσημο ύφος, παρέχοντας χρηστικές πληροφορίες για το σχολείο και την πόλη. Εδώ οι μαθητές εφαρμόζουν τους κανόνες της γλώσσας και του σχεδιασμού σε ένα πραγματικό, λειτουργικό πλαίσιο.

Δ2. Εφαρμόζοντας Δημιουργικά: «Η δική μας πλευρά»

Η τελική και πιο δημιουργική δραστηριότητα. Εδώ οι μαθητές δημιουργούν μια δική τους ψηφιακή αφήγηση. Συνθέτουν ένα βίντεο όπου αφηγούνται στα ελληνικά μια πτυχή της ταυτότητάς τους (κάποιο κομμάτι της ζωής τους ή της καθημερινότητας τους, χρησιμοποιώντας δική τους μουσική επένδυση, φωτογραφίες και κείμενο. Το αποτέλεσμα είναι μια πολυτροπική κατάθεση της ταυτότητάς τους που ξεπερνά τα όρια της σχολικής τάξης.

Αξιολόγηση:

Η αξιολόγηση της συγκεκριμένης παρέμβασης απομακρύνεται από τις παραδοσιακές μεθόδους ελέγχου και παρακολουθεί την εξέλιξη του μαθητή σε κάθε μία από τις δραστηριότητες. Στόχος δεν είναι η μέτρηση της γλωσσικής ορθότητας, αλλά η καταγραφή του τρόπου με τον οποίο οι έφηβοι μετασχηματίζουν τις εμπειρίες τους σε νόημα. Ο εκπαιδευτικός δεν περιμένει το τέλος. Κατά τη διάρκεια των δραστηριοτήτων προσφέρει κατευθυντήριες γραμμές που βοηθούν τον μαθητή να εμβαθύνει. Οι μαθητές καλούνται να αιτιολογήσουν τις επιλογές τους. Με αυτόν τον τρόπο, η αξιολόγηση μετατρέπεται σε μια διαμορφωτική διαδικασία που αναδεικνύει την προσπάθεια του έφηβου να «χτίσει» τη δική του φωνή ανάμεσα σε δύο ή και περισσότερους πολιτισμούς, προσφέροντάς του παράλληλα την ικανοποίηση της δημιουργίας.

Ατομική Εργασία - Δραστηριότητες