ql-align-justify">Η ένταξη ενός νέου παιδιού σε μια νέα τάξη ή ομάδα αποτελεί μια σύνθετη διαδικασία, η οποία απαιτεί κατανόηση των αναγκών, της προσωπικότητας και των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του ατόμου. Η ανάπτυξη ενσυναίσθησης από την πλευρά του/της εκπαιδευτικού και της μαθησιακής κοινότητας είναι απαραίτητη, ώστε να δημιουργηθεί ένα ασφαλές και υποστηρικτικό περιβάλλον μάθησης.

Προφίλ της Νιχάν: Η Νιχάν είναι 12 ετών, μαθήτρια Γυμνασίου, η οποία ήρθε στην Ελλάδα από τη Συρία πριν από τρία χρόνια. Βρίσκεται σε μια κρίσιμη κατάσταση διαπολιτισμικής εμβύθισης, προσπαθώντας να εξισορροπήσει το ατομικό πολιτισμικό της πλαίσιο αναφοράς με το νέο περιβάλλον στο οποίο καλείται να ενταχθεί.

Η ταυτότητά της χαρακτηρίζεται από την παραγωγική διαφορετικότητα, καθώς κουβαλά εμπειρίες από διαφορετικά κοινωνικά και πολιτισμικά πλαίσια. Βιώνει μια σημαντική αλλαγή στη «γνωσιακή της οικολογία», καθώς μετακόμισε πρόσφατα από μια δομή φιλοξενίας σε ένα σπίτι μέσα στην πόλη. Η μετακίνηση αυτή συμβολίζει μια προσπάθεια για μονιμότητα και αυτόνομη διαβίωση. Η μη επαρκής γνώση της ελληνικής γλώσσας λειτουργεί ως φραγμός, ενισχύοντας τον φόβο ότι δεν θα γίνει αποδεκτή ή δεν θα μπορέσει να ακολουθήσει τους συμμαθητές της γνωστικά.

Η Νιχάν έχει τρία αδέλφια, γεγονός που υποδηλώνει αυξημένες ευθύνες στο σπίτι. Οι γονείς της εργάζονται πολλές ώρες, κάτι που περιορίζει τη δυνατότητά τους να τη βοηθήσουν στις σχολικές της υποχρεώσεις ή στη γλωσσική της προσαρμογή, καθιστώντας την πιο αυτόνομη αλλά και πιο ευάλωτη σε πιθανή απομόνωση.

Η Νιχάν αγαπά τη ζωγραφική και το σχέδιο. Αυτές οι δεξιότητες αποτελούν πολυτροπικά μέσα με τα οποία μπορεί να εκφράσει τις σκέψεις και τα συναισθήματά της, ξεπερνώντας τους περιορισμούς της λεκτικής επικοινωνίας. Ονειρεύεται να γίνει αρχιτέκτονας, γεγονός που ενισχύει την αυτοεικόνα και την αυτοαντίληψή της, δίνοντάς της κίνητρο για μάθηση και εξέλιξη παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει.

Χαρακτηριστικά που πρέπει να γνωρίζουμε: Για την ομαλή ένταξη ενός νέου μαθητή στη μαθησιακή κοινότητα, είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε:

Το πολιτισμικό και γλωσσικό του υπόβαθρο.
Τις μαθησιακές του ανάγκες και δυσκολίες.
Τα ενδιαφέροντα, τις δεξιότητες και τα ταλέντα του.
Τη συναισθηματική του κατάσταση.
Τις προηγούμενες εμπειρίες ζωής και εκπαίδευσης.
Τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρά κοινωνικά.

Η κατανόηση αυτών των στοιχείων επιτρέπει στον/στην εκπαιδευτικό να οργανώσει κατάλληλες παιδαγωγικές πρακτικές, προσαρμοσμένες στις ανάγκες του παιδιού.

Μέθοδοι και στρατηγικές που μπορεί να αξιοποιήσει ο/η εκπαιδευτικός: Η κατανόηση του προφίλ και των αναγκών της Νιχάν μπορεί να επιτευχθεί μέσα από συνδυασμό παιδαγωγικών πρακτικών:

Συστηματική παρατήρηση της συμπεριφοράς της στην τάξη και στο διάλειμμα, ώστε να εντοπιστούν στοιχεία σχετικά με τη συμμετοχή, την κοινωνική της ένταξη και τη συναισθηματική της κατάσταση.
Ανάπτυξη επικοινωνίας μέσω απλών και υποστηρικτικών ερωτήσεων, που συμβάλλουν στην έκφραση των σκέψεων και των ανησυχιών της.
Αξιοποίηση πολυτροπικών μέσων, όπως η ζωγραφική και το σχέδιο, που προσφέρουν εναλλακτικούς τρόπους έκφρασης, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις γλωσσικών δυσκολιών.
Συμμετοχή σε συνεργατικές και βιωματικές δραστηριότητες, οι οποίες επιτρέπουν την καλύτερη κατανόηση των ενδιαφερόντων και των δυνατοτήτων της.
Συνεργασία με την οικογένεια, ώστε να διαμορφωθεί μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα για τη μαθήτρια (Αρβανίτη & Βλάχου, 2023).

Για την ομαλή ένταξη της Νιχάν, η κοινότητα μάθησης πρέπει να επιδείξει διαπολιτισμική ενσυναίσθηση, η οποία ορίζεται ως η ικανότητα να βλέπεις τον κόσμο μέσα από τα μάτια του άλλου χωρίς να χάνεις τη δική σου ταυτότητα (Zhu, 2011; Malikiosi-Loizos, 2008). Η προσέγγιση αυτή απαιτεί να προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε τη Νιχάν μέσα από τις δικές της εμπειρίες, το δικό της πολιτισμικό πλαίσιο και τη δική της οπτική, χωρίς να την προσεγγίζουμε μέσα από στερεότυπα ή μόνο μέσα από τις δυσκολίες της (Μαλικιώση-Λοΐζου, 2008:16, 19-21). Είναι απαραίτητο να διαμορφωθεί ένα περιβάλλον που προάγει την αποδοχή, την ισότητα και τη συμπερίληψη, διαχειριζόμενο αποτελεσματικά ζητήματα όπως ο ρατσισμός ή η απόρριψη.

Η αξιοποίηση των ταλέντων της Νιχάν στη ζωγραφική και το σχέδιο αποτελεί ιδανική προσέγγιση για την κοινωνική της ένταξη. Στη σύγχρονη εκπαιδευτική πραγματικότητα, η χρήση πολυτροπικών μέσων, όπως η εικόνα και το σχέδιο, επιτρέπει μια πιο ρεαλιστική και συναισθηματική αναπαράσταση σύνθετων εννοιών (Αρβανίτη & Βλάχου, 2023).

Τι μπορεί να κάνει ο/η εκπαιδευτικός για την ομαλή ένταξη της Νιχάν:

Δημιουργία κλίματος ασφάλειας, αποδοχής και εμπιστοσύνης από τις πρώτες ημέρες παρουσίας της Νιχάν στην τάξη.
Εφαρμογή διαπολιτισμικής ενσυναίσθησης, με κατανόηση των αναγκών και των συναισθημάτων της, χωρίς στερεότυπα και προκαταλήψεις (Malikiosi-Loizos, 2008).
Ανάπτυξη σχέσης εμπιστοσύνης μέσα από καθημερινές θετικές αλληλεπιδράσεις, ενθάρρυνση συμμετοχής και επιβράβευση της προσπάθειας.
Χρήση απλού, υποστηρικτικού και κατανοητού λόγου για τη διευκόλυνση της επικοινωνίας.
Συστηματική παρατήρηση της συμπεριφοράς της στην τάξη και στο διάλειμμα, ώστε να εντοπίζονται οι ανάγκες και το επίπεδο προσαρμογής της.
Αξιοποίηση συνεργατικών δραστηριοτήτων και ομαδικών εργασιών για ενίσχυση της κοινωνικής ένταξης και της αλληλεπίδρασης με τους/τις συμμαθητές/συμμαθήτριες (Kerrie Melville, 2022).
Τοποθέτησή της δίπλα σε υποστηρικτικούς/ές συμμαθητές/συμμαθήτριες για μείωση του αισθήματος απομόνωσης και αμηχανίας.
Χρήση πολυτροπικών μέσων έκφρασης, όπως ζωγραφική και σχέδιο, ώστε να εκφράζει συναισθήματα και σκέψεις πέρα από τις γλωσσικές δυσκολίες.
Ανάδειξη των δεξιοτήτων, των ενδιαφερόντων και των θετικών στοιχείων της προσωπικότητάς της για ενίσχυση της αυτοπεποίθησης και της αυτοεικόνας της.
Καλλιέργεια κουλτούρας σεβασμού, ενσυναίσθησης, συνεργασίας και αποδοχής της διαφορετικότητας μέσα στην τάξη.
Δημιουργία συμπεριληπτικού μαθησιακού περιβάλλοντος όπου κάθε παιδί αισθάνεται ότι ανήκει και συμμετέχει ισότιμα.

Χάρτης Ενσυναίσθησης

Για την ορθή οργάνωση των πληροφοριών που συλλέγουμε, θα αξιοποιήσουμε τον Χάρτη Ενσυναίσθησης, ο οποίος μας επιτρέπει να οπτικοποιήσουμε την κατάσταση στην οποία βρίσκεται η Νιχάν, μέσα από τέσσερις διαστάσεις:

Συμπερασματικά, μέσω της δημιουργίας του Χάρτη Ενσυναίσθησης, η αμηχανία της πρώτης επαφής μετατρέπεται σε ένα οργανωμένο πλάνο υποστήριξης. Απώτερος σκοπός είναι η δημιουργία ενός ασφαλούς εκπαιδευτικού πλαισίου, όπου η Νιχάν θα νιώθει ότι η ταυτότητα και τα συναισθήματά της είναι ορατά και σεβαστά από την υπόλοιπη τάξη.

Η ενσυναίσθηση, η αποδοχή της διαφορετικότητας, η συνεργασία και η αξιοποίηση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών κάθε μαθητή αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για μια ουσιαστικά συμπεριληπτική εκπαιδευτική διαδικασία.

Βιβλιογραφία

Αρβανίτη, Ε., & Βλάχου, Μ. (2023). Διαφοροποιημένος εκπαιδευτικός σχεδιασμός: CGScholar – Βιωματικές εφαρμογές – Χάρτης Ενσυναίσθησης [Powerpoint slides]. Πανεπιστήμιο Λευκωσίας. https://courses.unic.ac.cy/course/view.php?id=28649#section11

Malikiosi-Loizos, M. (2008). Η πολυπολιτισμική διάσταση της ενσυναίσθησης. Ψυχολογία, 15(1), 1-15. https://www.researchgate.net/publication/270589453_The_multicultural_dimension_of_empathy_in_Greek

Melville, K. (2022). Inclusive Teaching for Refugee Students: Build Respectful and Inclusive Classrooms. NSW Teachers Federation.

Zhu, H. (2011). From Intercultural Awareness to Intercultural Empathy. English Language Teaching, 4(1), 116-119.

Χάρτης ενσυναίσθησης: https://www.youtube.com/watch?v=QwF9a56WFWA &

https://www.nngroup.com/articles/empathy-mapping/& https://hellenicdesigncentre.gr/empathy-map/

Ομάδα 1 - Χάρτης Ενσυναίσθησης