ql-align-justify">Ομάδα 5

Maria Golfinou

Anastasia Evropi Mangiridou

Panagiota Boemi

Theodora Vasileiadou

Μάθημα: Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή σε συνδυασμό με το Πρόγραμμα Σπουδών «Δράσεις Ενεργού Πολίτη-Τοπική Ιστορία»

Σχέδιο μαθήματος: Η γειτονιά μου: τόπος, ιστορία και συμμετοχή του ενεργού πολίτη

Τάξη: Γ΄ Γυμνασίου

Διάρκεια: 4 διδακτικές ώρες

Ο πρωταγωνιστικός ρόλος της γειτονιάς στο κέντρο, πόλη: Εξάρχεια, Κυψέλη, Κάτω Πατήσια

Κεντρική ιδέα: Ο σχεδιασμός εστιάζει στη γειτονιά ως χώρο μνήμης και διαμόρφωσης της πολιτισμικής ταυτότητας. Η τοπική ιστορία εγγράφεται μέσα από ανθρώπους, αντικείμενα, αφηγήσεις και αλλαγές στον χρόνο. Ο τόπος φωτίζεται ως κοινωνικό πεδίο με όρια και σχέσεις. Παράλληλα, συνδέεται η γνώση με την πολιτική παιδεία και την έννοια του ενεργού πολίτη, ώστε οι μαθητές/μαθήτριες να οδηγούνται από την παρατήρηση στη δράση.

Σκοπός

Οι μαθητές/μαθήτριες να γνωρίσουν τη γειτονιά τους ως ιστορικό, κοινωνικό και πολιτικό χώρο, να κατανοήσουν τη σημασία της πολιτισμικής ταυτότητας και να συνειδητοποιήσουν ότι ο πολίτης συμμετέχει ενεργά στη βελτίωση του τόπου όπου ζει.

Βασικές ερωτήσεις

-Πώς βιώνουμε και ορίζουμε τη γειτονιά μας;

-Τι μας αποκαλύπτουν τα αντικείμενα, οι χώροι και οι αφηγήσεις για την τοπική ιστορία;

-Ποιες αλλαγές και ποιες συνέχειες διακρίνουμε στη γειτονιά μας μέσα στον χρόνο;

-Πώς μπορούμε να συμβάλουμε ως ενεργοί πολίτες στη βελτίωση του τόπου μας;

Στόχοι/ Μαθησιακά αποτελέσματα

Να συνειδητοποιούν τους άγραφους κοινωνικούς κανόνες και τα όρια που διαμορφώνουν τη χρήση του χώρου στη γειτονιά τους.

Να έρχονται σε επαφή με λιγότερο γνωστές ή αθέατες πτυχές της γειτονιάς τους και να τις προσεγγίζουν ως ιστορικές πηγές.

Να κατανοούν βασικές έννοιες της τοπικής ιστορίας και της πολιτικής παιδείας.

Να αναγνωρίζουν τη σημασία του ανήκειν και του βιόκοσμου τους.

Να συγκρίνουν παλιές και σύγχρονες μορφές της γειτονιάς τους, δίνοντας εστίαση σε στοιχεία συνέχειας και αλλαγής.

Να αξιοποιούν τη γνώση τους για τη γειτονιά, προκειμένου να εντοπίζουν προβλήματα και να προτείνουν ρεαλιστικές λύσεις.

Να μετασχηματίζουν τη νέα γνώση σε κοινωνική δράση.

Δραστηριότητες

1.Βιώνοντας το Γνωστό: Οι μαθητές/μαθήτριες να συνειδητοποιήσουν τους άγραφους νόμους και τα κοινωνικά όρια της περιοχής τους. Αντί για δρόμους, χαρτογραφούν κοινωνικές ζώνες. Ορίζουν τη γειτονιά τους με βάση το πού αισθάνονται οικείο/«δικό τους» και πού ανοίκειο/«ξένοι». Τα ερωτήματα που τίθενται είναι «μέχρι ποιο στενό νιώθεις ότι είσαι στη γειτονιά σου;», «υπάρχει κάποιο σημείο που νιώθεις ότι δεν πρέπει να πας;», «πού είναι το σημείο που μαζεύονται οι 'άλλοι' , π.χ. οι μεγαλύτεροι, οι πιο πλούσιοι, οι άνετοι του σχολείου. Η Τοπική Ιστορία δεν είναι μόνο κτίρια, είναι και ο τρόπος που οι άνθρωποι οικειοποιούνται τον χώρο. Εδώ αναδεικνύεται η βιωμένη τους εμπειρία για τον κοινωνικό διαχωρισμό.

2. Βιώνοντας το Νέο : Οι μαθητές/μαθήτριες να έρθουν σε επαφή με μια πραγματικότητα που υπάρχει δίπλα τους αλλά δεν την έχουν δει ποτέ πραγματικά. Γίνονται ερευνητές/ερευνήτριες της υλικής ιστορίας ενός σημείου/αντικειμένου που τους είναι άγνωστο. Πρέπει να βρουν ένα αντικείμενο στη γειτονιά που είναι «εκτός εποχής» π.χ. μια παλιά σιδερένια παροχή φωτισμού, ένα κλειδί κ.ά. Ερευνούν την τεχνολογία και τη χρήση αυτού του αντικειμένου -πότε χρησιμοποιήθηκε; ποιοι άνθρωποι το άγγιζαν καθημερινά;

Έτσι, μετατρέπουν μια λεπτομέρεια σε ιστορική πηγή, μαθαίνοντας να διαβάζουν το νέο μέσα από την υλικότητα.

3. Εννοιολογώντας μέσω ορολογίας: Έχοντας ως γνωστικό στόχο την κατανόηση βασικών εννοιών και τη σύνδεση παρελθόντος και παρόντος, οι μαθητές/μαθήτριες έρχονται σε επαφή με όρους όπως πολιτιστική κληρονομιά, παράδοση- ήθη και έθιμα, κοινότητα, κοινωνική συνοχή, τοπική ταυτότητα, ενεργός πολίτης, κοινωνική ευθύνη. Πιθανόν οι παραπάνω λέξεις παρουσιάζονται με διδακτικές στρατηγικές όπως συννεφόλεξα στον πίνακα ώστε να προβληματιστούν και να υποθέσουν την ερμηνεία τους, αλλά και με χρήση εννοιολογικών χαρτών που επιτρέπει τη συσχέτιση τους.  

4.Εννοιολογώντας μέσω θεωρίας: Βασιζόμενοι στις σημαντικότερες έννοιες, προχωρούν στην ανάλυση της θεωρίας και του κεντρικού πυρήνα είτε εκ μέρους του/της εκπαιδευτικού, είτε μέσω οπτικοακουστικού υλικού που αφορά την εξιστόρηση αφηγήσεων, ώστε να συνδέσουν τις λέξεις που προαναφέρθηκαν, να πληροφορηθούν για συγκεκριμένα παραδείγματα του τόπου τους, την αξία του «ανήκειν», της κοινωνικής αλληλεπίδρασης και συνοχής, και της ύψιστης σημασίας της διατήρησης και μεταλαμπάδευσης της τοπικής ιστορίας. Αυτό λειτουργεί ως ερέθισμα για παρατήρηση, ερμηνεία και κριτική σκέψη σχετικά με την εξέλιξη της γειτονιάς.

5. Αναλύοντας λειτουργικά: Οι μαθητές/μαθήτριες καλούνται να εμβαθύνουν στις σχέσεις που διαμορφώνουν τον χώρο, τους ανθρώπους και τη διαχρονική εξέλιξη της γειτονιάς τους. Μελετούν μια γνώριμη περιοχή αξιοποιώντας παλιές και σύγχρονες φωτογραφίες, χάρτες ή σύντομες μαρτυρίες κατοίκων, ώστε να εντοπίσουν τι παραμένει σταθερό, τι έχει μεταβληθεί, ποιοι παράγοντες οδήγησαν στις αλλαγές αυτές και ποια στοιχεία διατηρούν τη συνέχεια της τοπικής ταυτότητας. Με αυτόν τον τρόπο αντιλαμβάνονται ότι η γειτονιά δεν αποτελεί ένα στατικό σύνολο κτιρίων, αλλά ένα ιστορικό τεκμήριο που αντανακλά κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές μεταβολές.

6. Αναλύοντας κριτικά: Οι μαθητές/μαθήτριες διερευνούν μια λιγότερο ορατή πλευρά της γειτονιάς, όπως ένα εγκαταλειμμένο κτίριο, ένα μνημείο ή έναν χώρο που συνδέεται με συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες, συλλέγοντας πληροφορίες από προφορικές μαρτυρίες, φωτογραφικό υλικό, τοπικά αρχεία ή συνεντεύξεις με κατοίκους και επαγγελματίες. Έτσι αναλύουν ποιοι χρησιμοποιούσαν τον χώρο, ποια ανάγκη εξυπηρετούσε, γιατί σήμερα έχει αλλάξει χρήση ή σημασία και τι αποκαλύπτει αυτό για την κοινωνική εξέλιξη της κοινότητας.

Και στις δύο περιπτώσεις, οι μαθητές/μαθήτριες μαθαίνουν να διαβάζουν τον χώρο ως ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο, αποκτώντας ικανότητες να διερευνούν αιτίες, σχέσεις και μεταβολές.

7. Εφαρμόζοντας κατάλληλα: Οι μαθητές/μαθήτριες καλούνται να φέρουν σε εφαρμογή όλες τις έννοιες και τους όρους που έμαθαν, προκειμένου να συμβάλλουν στην λύση ενός πραγματικού ζητήματος της γειτονιάς τους, όπως η καθαριότητα, η έλλειψη πρασίνου, η κακή χρήση του δημόσιου χώρου, η φθορά ενός μνημείου κ.ά. Συγκεκριμένα, η δραστηριότητα θα αναφέρει να συντάξουν μια επιστολή προς τον Δήμο, που θα περιλαμβάνει τον προβληματισμό τους απέναντι σε ένα τρέχον ζήτημα της γειτονιάς τους. Εδώ οι μαθητές/μαθήτριες θα πρέπει να εντοπίσουν το πρόβλημα, να συζητήσουν τα αίτια και να προτείνουν ιδέες για την άμεση αντιμετώπιση του, συνδέοντας τη γνώση με την κοινωνική ευθύνη και τη συμμετοχή στα κοινά. Με αυτόν τον τρόπο, κατανοούν πως ο πολίτης δύναται να συμβάλλει σε τέτοια σύγχρονα κοινωνικά ζητήματα.

8. Εφαρμόζοντας δημιουργικά: Οι μαθητές/μαθήτριες δημιουργούν κάτι δικό τους ως ενεργά μέλη της κοινωνίας. Η δραστηριότητα θα επικεντρώνεται στην οργάνωση μιας δράσης με σκοπό την εικαστική παρέμβαση ή ένα θεατρικό δρώμενο, μαζί με μία καμπάνια ενημέρωσης για τον σεβασμό του δημόσιου χώρου. Με αυτόν τον τρόπο, οι μαθητές/μαθήτριες θα αισθανθούν ενεργά μέλη της τοπικής κοινωνίας, θα αναδυθεί η συνεργασία μεταξύ τους όσον αφορά την δράση και τις ιδέες τους, με απώτερο σκοπό την βελτίωση της γειτονιάς τους.

Βιβλιογραφία

Αρβανίτη, Ε. & Βλάχου, Μ. (2023). Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Γνωσιακές διαδικασίες και σχεδιασμός. Ανάκτηση από Πανεπιστήμιο Λευκωσίας: https://learn.unic.ac.cy/ultra/courses/_322_1/outline/file/_83428_1

Αρβανίτη, Ε. Εκπαιδευτικός Σχεδιασμός. Ανάκτηση από Πανεπιστήμιο Λευκωσίας: https://learn.unic.ac.cy/ultra/courses/_322_1/outline/edit/document/_582860_1?courseId=_322_1&view=content&state=view

Αρβανίτη, Ε. (2011). Αναλυτικά προγράμματα και αναστοχαστική νεωτερικότητα: Μια διαπολιτισμική προσέγγιση. Στο Κ. Δ. Μαλαφάντης, Μ. Σακελλαρίου, & Θ. Μπάκας (Επιμ.), Πρακτικά ΙΓ΄ Διεθνούς Συνεδρίου της Παιδαγωγικής Εταιρείας: Αναλυτικά προγράμματα και σχολικά εγχειρίδια: Ελληνική πραγματικότητα και διεθνής εμπειρία (Τόμ. Β’, σσ. 539–551). Αθήνα: Διάδραση.

Kalantzis, M., & Cope, B. (2013). Γνώση και μάθηση. Στο Νέα μάθηση: Βασικές αρχές για την επιστήμη της εκπαίδευσης (σσ. 324–349). Αθήνα: Κριτική.

Δράσεις Ενεργού Πολίτη, ΙΕΠ

https://act.digitalschool.gov.gr/hist_geog_les/

Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή, Γ’ Γυμνασίου

https://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/4720/Koinoniki-kai-Politiki-Agogi_G-Gymnasiou_html-apli/

Η γειτονιά μου: τόπος, ιστορία και συμμετοχή του ενεργού πολίτη.